Z technicznego punktu widzenia około 60–70% strumienia odpadów z tworzyw sztucznych w Europie mogłoby zostać poddane recyklingowi, gdyby spełnione były warunki:
– jednorodność materiału
– brak trwałych dodatków chemicznych
– niskie zanieczyszczenie organiczne
– dostęp do odpowiedniej infrastruktury
W praktyce recyklingowi poddaje się około 30–35% plastikowych odpadów opakowaniowych, a po uwzględnieniu strat procesowych realny odzysk materiałowy spada do ok. 20–25%.
Oznacza to, że ponad połowa plastiku, który teoretycznie nadaje się do recyklingu, nigdy nie wraca do obiegu materiałowego.
Różnica między „zebranym do recyklingu” a „zrecyklingowanym”
W europejskich statystykach często pojawia się rozbieżność pomiędzy:
– plastikiem zebranym selektywnie
– plastikiem przetworzonym mechanicznie
– plastikiem faktycznie wykorzystanym jako recyklat
Przykładowo:
– ok. 35% odpadów trafia do systemów selektywnej zbiórki
– tylko 25–28% przechodzi procesy recyklingowe
– finalnie 18–22% staje się nowym surowcem
Reszta zostaje:
– spalona w procesach odzysku energii
– zdegradowana jakościowo
– odrzucona na etapie sortowania
Które tworzywa odpowiadają za większość realnego recyklingu
W Europie ponad 80% całego recyklingu plastiku opiera się na trzech polimerach:
– PET
– HDPE
– PP
Pozostałe tworzywa — mimo że obecne w strumieniu odpadów — mają marginalny udział w realnym odzysku materiałowym.
Tworzywa, które technicznie da się rozłożyć, ale rzadko się to robi
Polistyren (PS, EPS)
Technologie umożliwiają:
– rozkład termiczny
– depolimeryzację
– rozpuszczanie selektywne
Jednak w praktyce są one pomijane, ponieważ:
– koszt energii przewyższa wartość materiału
– infrastruktura nie jest skalowalna
– transport lekkiego EPS generuje wysoki ślad węglowy
Efekt: poniżej 5% polistyrenu w Europie trafia do recyklingu materiałowego.
PVC
PVC może być poddawany recyklingowi:
– mechanicznemu (w bardzo wąskich strumieniach)
– chemicznemu (po usunięciu dodatków)
Problemem są:
– ftalany
– metale ciężkie
– różnorodność formulacji
W efekcie ponad 80% PVC trafia do spalania lub składowania, mimo dostępnych technologii.
Spalanie plastiku – dlaczego nie zawsze jest „złem koniecznym”
Nowoczesne instalacje odzysku energii w Europie:
– pracują w temperaturach powyżej 850–1100°C
– neutralizują dioksyny i furany
– posiadają wielostopniowe systemy filtracji
W takich warunkach spalanie plastiku nie prowadzi do emisji toksyn do środowiska, a jednocześnie:
– ogranicza składowanie
– odzyskuje energię
– stabilizuje strumień odpadów nienadających się do recyklingu
Z punktu widzenia LCA kontrolowane spalanie bywa mniej obciążające dla środowiska niż próby nieefektywnego recyklingu niskiej jakości plastiku.
Technologie rozkładu plastiku, które istnieją, ale nie są powszechne
Piroliza
Umożliwia:
– rozkład plastiku na oleje i gazy
– przetwarzanie folii i mieszanin
Ograniczenia:
– wysoka energochłonność
– konieczność wstępnego sortowania
– brak jednolitych norm jakości produktu
Depolimeryzacja chemiczna
Stosowana głównie do:
– PET
– PA
– wybranych poliuretanów
Pozwala odzyskać monomery o jakości pierwotnej, jednak:
– działa w ograniczonej skali
– wymaga czystych strumieni
– nie rozwiązuje problemu plastiku wielomateriałowego
Dlaczego nie da się recyklować „wszystkiego”
Barierą nie jest brak technologii, lecz:
– ekonomia procesu
– zużycie energii
– jakość uzyskanego surowca
– brak popytu na recyklat
Dlatego recykling plastiku zawsze będzie selektywny, a kluczową rolę odgrywa:
Wnioski
Europa nie ma problemu z brakiem technologii — ma problem z nadmiarem złożonych, niskiej jakości tworzyw. Recykling mechaniczny pozostanie fundamentem systemu, recykling chemiczny jego uzupełnieniem, a spalanie — nieuniknionym elementem zarządzania odpadami.